mindful moments

Boeddha en het boeddhisme

boeddhisme-didie

Boeddha; materieel gezien had hij alles, maar dat gaf hem niet de voldoening die hij zocht. Boeddha ging op zoek naar zijn persoonlijke vervulling en hield vol totdat hij niks meer bezat. Uiteindelijk wist hij zichzelf te ‘verlichten’ en vond iets wat veel meer waard was dan al het materiële dat hij ooit kon bezitten. Een onthecht bestaan zonder lijden.

Wie was boeddha?

We hebben allemaal wel een associatie met boeddha, of eigenlijk: het boeddhisme. Monniken in wijnrode gewaden die gebedsteksten uitspreken, mediterende goeroes die in lotushouding urenlang stilzitten of groepssessies in kloosters. Het roept een beeld op van onthaasting, vrede, empathie en sereniteit. Het lijkt een manier van leven, doen en denken die ons helpt in de zoektocht naar innerlijke bevrediging. Maar waar komt dit ‘fenomeen’ vandaan.

Wie mag die bijzondere boeddha dan wel zijn geweest?

Boeddhisme een religie?

Sommige mensen kijken naar het boeddhisme als een religie, anderen beweren dat het ‘slechts’ een levenshouding is. Als je de opsomming van religies over de hele wereld bekijkt, wordt het boeddhisme nagenoeg altijd genoemd in één adem met het christendom, de islam of bijvoorbeeld het hindoeïsme. Immers, het boeddhisme biedt methoden om je dagelijkse leven zinvol in te richten en geeft antwoorden op essentiële vragen over het bestaan. Echter, het boeddhisme kent geen god. En dat is voor mensen die een religie koppelen aan de verering van god een reden om het boeddhisme af te wijzen. Daarnaast is men doorgaans van mening dat je voor één religie moet kiezen. Hoe zit het dan met christenen die er naast hun religie een boeddhistische levenswijze op na houden?

Boeddha zelf maakt zich er niet druk om. Kijk kritisch naar een religie, welke leer dan ook, en kies de elementen die bij jou passen.

Prins Siddhartha

Om deze leer te kunnen begrijpen moeten we zo’n 2500 jaar terug in de tijd; naar de geboorte van prins Siddhartha in Nepal. Deze jongen groeide op in het koninkrijk van zijn vader waar hij binnen de beschermende muren van het paleis woonde. Naarmate hij ouder werd, kwam het moment dichterbij waarop hij zijn vader zou opvolgen. Om de wereld buiten het paleis te leren kennen, stuurde zijn vader de 29-jarige prins op pad. Eenmaal gearriveerd in de ‘gewone wereld’ aanschouwde Siddhartha armoede, ziekte en andere menselijke ervaringen waarmee hij in zijn beschermde omgeving nog nooit geconfronteerd was geweest. Dit was het begin van een drastische ommekeer in zijn leven. Hij vertrok voorgoed uit het paleis, volgde zijn vader niet op en ging op zoek naar antwoorden. Hij wilde begrijpen waarom mensen lijden en op welke manier zij dat konden overwinnen.

Boedha’s verlichting

Siddhartha had zes jaar nodig om het antwoord te vinden. Op 35-jarige leeftijd lukte het hem totaal onthecht te raken, dat wil zeggen: vrij van enig lijden. Dit ‘moment suprème’ vond plaats na vele omzwervingen en meditaties onder de Bodhi-boom in India (bodhi = verlicht). Dit was tevens het moment waarop Siddhartha transformeerde tot een boeddha, wat betekent: staat van volledige verlichting. In praktijk kunnen meerdere personen deze toestand bereiken en dus ook een ‘boeddha’ genoemd worden. Echter, in dit geval gaat het om de grondlegger van de boeddhistische leer: Boeddha Sakyamuni (waarbij ‘sakya’ verwijst naar de gemeenschap waar hij vandaan kwam en ‘muni’ naar het woord ‘wijze’).

Het boeddhisme verspreidt

Na zijn verlichting onder de heilige boom trok Boeddha Sakyamuni 45 jaar lang door India. Met zijn innerlijke wijsheid hielp hij mensen om hun eigen ‘staat van verlichting’ te bereiken. Tot aan zijn dood op tachtigjarige leeftijd wist hij talloze mensen te inspireren en een geweldige basis te leggen voor het geloof. Juist omdat Boeddha Sakyamuni tijdens zijn leven al vele volgelingen kende, bleef zijn gedachtegoed overeind. De kern van het boeddhisme werd opgeschreven en de leefregels concreet gemaakt.

Tot op de dag van vandaag worden ze toegepast door volgelingen over de hele wereld, zowel door religieuze als niet-religieuze aanhangers. In sommige landen zie je een zeer strikte vorm waarbij het geloof onderdeel uitmaakt van alle dagelijkse handelingen, in andere landen is het een ‘zachte’ geloofsovertuiging die eenvoudig aansluit bij moderne leefpatronen.

De leer van boeddha

Wat houdt deze leer nu in? Het komt er op neer dat je zelf verantwoordelijk bent voor je geluk, en dus ook voor je onvrede. Het zijn jouw negatieve gedachten die maken dat je nu ongelukkig bent. Door daar verandering in te brengen en op een positieve wijze te kijken naar het leven dat je nu leidt, breng je rust en voldoening in jezelf. Hoe krijg je dat volgens Boeddha voor elkaar? Door een ‘goed’ leven te leiden (de juiste dingen te doen en te denken) en door zelfonderzoek middels meditatie.

In contact met elkaar

Haat, diefstal, wraak of woede brengen je verder van het spirituele pad af, maar liefde, hulp of bijvoorbeeld onderwijs geven je voldoening en rust. Door meditatie kom je tegelijkertijd dichter bij jezelf en leer je vrede te hebben met het heden. Pas wanneer je in contact staat met jezelf, kun je je energie laten stromen en tevens de kracht en warmte van anderen voelen. Als je dat eenmaal hebt ervaren, weet je pas hoe waardevol het kan zijn. Volgens het boeddhisme staan we namelijk allemaal in contact met elkaar.

Dat motiveert je direct om mensen die op je pad komen te respecteren.

Denken en doen

Natuurlijk, er zijn grenzen, want als iemand je oplicht of mishandelt, hoef je deze persoon niet direct te waarderen. Maar je kunt wel proberen om de negatieve energie om te buigen tot een positieve gedachtegang en je te realiseren dat jouw manier van denken en doen uiteindelijk een goede uitwerking heeft op alles in je leven. Nee, je hebt niet de keus welke problemen jou treffen, maar, je kunt wel kiezen hoe je erop reageert.

Compassie hebben

Dankzij een goed en integer leven en voldoende zelfreflectie kun je door de boeddhistische levenshouding heel wat wijzer worden. Daarbij gaat het niet om het oplossen van wiskundige berekeningen, maar de wijsheid en kracht om negatieve gedachten los te laten. Als je je niet uit het veld laat slaan door gebeurtenissen die in eerste instantie vervelend lijken, wordt je geest steeds stabieler. Het lukt je op die manier om mensen, dingen of gebeurtenissen te zien zoals ze werkelijk zijn in plaats van zoals je dénkt dat het in elkaar zit. Zo’n zuivere aard is een geweldig streven op weg naar je persoonlijke verlichting.

Het is overigens de kunst om zuiver te blijven in elke situatie. Respect hebben voor mensen die het moeilijk hebben lukt ons allemaal wel, maar mensen het beste gunnen die je vertrouwen hebben geschonden, leugens hebben verteld of je in een kwaad daglicht hebben gesteld, daar ligt de ware uitdaging.

Alles verandert, niets blijft

Het loslaten van negatieve gedachten sluit naadloos aan bij de boeddhistische overtuiging dat alles veranderlijk is. Juist daarom moet je je nergens aan hechten. Want de dingen die je mooi vindt of mensen die je liefhebt, komen en gaan. Door te werken aan een stabiele geest wordt het makkelijker te verwerken dat relaties vergankelijk zijn of dat mensen om wat voor reden dan ook uit je leven verdwijnen. Het zorgt er ook voor dat je tevreden bent met de dingen die je nu hebt in plaats van andere zaken na te streven. Als het je zwaar valt dat je geen nieuwe auto kunt kopen, dat je geen mooie designer tas hebt of dat je geen drie maar slechts twee goede vriendinnen hebt, kun je nooit genieten van de moment dat je met die ene goede vriendin op de fiets naar het strand gaat.

Trainen van de geest

Een aantal voorbeelden uit de praktijk maakt het boeddhisme misschien wat makkelijker te doorgronden, maar de totale leer omvat een overweldigend geheel aan waarheden, leefregels, stellingen en tradities. Voor miljoenen mensen over de hele wereld is het boeddhisme een studie die volgens sommige aanhangers meerdere levens voortduurt. Elk leven biedt je een kans om dichter bij je persoonlijke verlichting te komen. Dat vraagt om jarenlange toewijding en discipline. Toetreden tot het klooster is een manier om dit te realiseren. Anderzijds kun je door een dagelijks leven vol compassie ook een heel eind komen. Het gaat er om dat je je geest blijft trainen en gelukkig is dat ook mogelijk met een drukke baan en een afwisselend privéleven.

Op reis naar boeddha

Mocht je de behoefte hebben om meer over het boeddhisme te leren, dan kun je boeken lezen en films kijken. Actieve deelname via studiecentra is ook een mogelijkheid. Je treedt verder in de voetsporen van Boeddha Sakyamuni door zijn geboortegrond en stoepa’s (heilige monumenten) te bezoeken in India en Nepal of de kloosters in de boeddhistische landen. Mocht je vaker zulke reizen maken, dan merk je al snel dat het boeddhisme verschillende uitingsvormen kent van strikt disciplinair tot vormen de vrijer zijn en zich bijvoorbeeld veel sterker richten op meditatie.

Boeddhisme in Tibet

Tibet krijgt in deze context een bijzondere vermelding, met de dalai lama als ongekend populaire uitdrager van deze leer te midden van grootmacht China. Ondanks zijn vertrek naar India weet deze ‘eenvoudige monnik’ zijn volgelingen tot ver buiten Tibet te inspireren een vreedzaam leven te leiden. Met een reis naar Tibet ondervind je aan den lijve hoe de dagelijkse praktijk van het boeddhisme eruit ziet. In deze regio vormt het niet alleen een geloof, maar een stroming die buitengewoon sterk verankerd is met de cultuur en historie van het de mensen en het land.

Boeddhisme in praktijk

Gelukkig is het niet noodzakelijk om zo ver te reizen wanneer je iets wilt ervaren van het boeddhisme of het zelf in praktijk wilt brengen. Als je in je leven op een punt gekomen bent waarop je voelt dat er iets moet veranderen, als je onvrede voelt en het niet kunt benoemen, is er misschien al een proces van verandering gaande. Of je dat in verbinding brengt met het boeddhisme, is aan jou. Ben je nieuwsgierig? Lees erover en ga het avontuur aan, zonder vooroordelen. Haal eruit wat bij jou past en geef jezelf de tijd om je prettiger te gaan voelen en antwoorden te vinden op je vragen. Heb geen haast, want zoals je inmiddels hebt kunnen lezen: Boeddha Sakyamuni had er zes jaar voor nodig.

Onderstaand enkele boeken en films die ik heb gezien. Wat mij betreft de moeite waard als je op zoek bent naar de betekenis van boeddhisme in het leven:

Boeken over boeddhisme

  • Boeddhisme in alle eenvoud, door Steve Hagen (2009): inzicht in de toepassing van het boeddhisme.
  • Het verhaal van Tibet, door Thomas Laird (2007): over de geschiedenis van Tibet inclusief gesprekken met de veertiende dalai lama Tenzin Gyatso.
  • Boeddhisme voor Dummies, door Jonathan Landaw, Stephan Bodian (2010): alle ins en outs van het boeddhisme inclusief historie, heden en praktische tips.

Films over boeddhisme

  • Seven Years in Tibet, door Jean-Jacques Annaud (1997): verfilming van het boek van bergbeklimmer Heinrich Harrer en zijn ontmoeting met de veertiende dalai lama.
  • Himalaya, door Eric Valli (1999): ingetogen verfilming van het leven van een Tibetaans bergvolk dat extreme natuurlijke ontberingen moet doorstaan om zichzelf en hun volk te voorzien van inkomsten.
  • Buddha’s Lost Children, door Mark Verkerk (2006): documentaire over een monnik in Thailand die zijn leven wijdt aan het opvoeden en onderwijzen van arme weeskinderen.
  • How to cook your life, door Doris Dörrie (2007): documentaire over het koken van eten op boeddhistische wijze onder leiding van een zenboeddhist.
  • Dalai Lama Renaissance, door Khashyar Darvich (2007): documentaire over de ontmoeting tussen de veertiende dalai lama en wetenschappers uit de hele wereld die samen levensvragen proberen te beantwoorden.

reacties

geef een reactie